Bức ảnh cho hôm đó. Và cho hôm nay.

Hai năm sau, bức ảnh vẫn treo ở đó. Khung gỗ nhỏ, đóng trên tường, giữa cánh cửa và tủ quần áo. Người trong ảnh đội khăn nâu, cười — cái cười mà ai nhìn cũng phải dừng lại một giây.

Đứa con gái cầm khung xuống, lau bụi. Bụi bám vào khung chứ không bám vào khuôn mặt. Khuôn mặt của mẹ mình — hai năm trước, trong một căn phòng bệnh viện.

Trước hôm ấy ba ngày, bà không soi gương nữa.

Gương trong phòng bệnh nhân ngắn lắm. Treo trên bồn rửa mặt, chỉ đủ soi từ cổ đến đỉnh đầu. Mấy tháng đầu vào viện, bà còn ngó qua. Đánh răng xong, vỗ nước lên mặt, liếc nhìn. Rồi thôi.

Tóc rụng từng nắm. Mỗi sáng, gối trắng thành gối có vài sợi nâu. Tháng thứ ba, bà đưa kéo cho con gái. "Mẹ tự cắt cũng được, nhưng mẹ không dám." Con gái cắt. Mẹ ngồi im. Không khóc. Đã đến cái tuổi hiểu rằng có những điều không khóc được nữa.

Cái khăn đội đầu đầu tiên màu xám. Người bán khăn trong khuôn viên bệnh viện nói: "Xám hợp da cô." Bà đội thử, nhìn vào gương nhỏ trên bàn bán hàng, và không nhận ra mình.

Bệnh viện K mấy tháng qua có chương trình chụp ảnh miễn phí cho bệnh nhân. Bà định không đi. Đi để làm gì khi mình không còn giống mình. Con gái năn nỉ: "Mẹ đi một lần thôi. Để con giữ một tấm ảnh mẹ mà không phải ảnh thẻ trong toa thuốc."

Bà đi.

Sáng hôm ấy, trời Hà Nội se lạnh. Tháng Ba.

Căn phòng được dọn ra. Bàn ghế sát tường. Gương trang điểm đặt cạnh cửa sổ. Cọ má hồng nằm cạnh những chai thuốc — trên cùng một mặt bàn, không ai phân biệt đâu là đồ làm đẹp, đâu là đồ chữa bệnh. Cả hai đều là cái mà người ta dùng để tiếp tục sống.

Bà ngồi xếp hàng. Trước bà có mười mấy chị. Có chị đã rụng hết tóc. Có chị đội mũ len. Có chị gầy đến mức cái áo bệnh viện rộng thùng thình.

Đến lượt bà, bạn trẻ mặc áo trắng mỉm cười — không cười to, chỉ mỉm cười như người đã quen không cần nói để hiểu. Bạn ấy kéo ghế, xoay bà lại phía gương.

Bà nhắm mắt.

Không phải vì sợ. Vì không muốn nhìn mình trong gương hai mươi phút tiếp theo. Nhắm mắt thì mọi thứ chỉ còn là cảm giác. Cọ phấn chạm nhẹ lên thái dương. Mùi kem nền — nhẹ, không nồng, loại dành cho da nhạy cảm nhất.

Bàn tay bạn makeup hôm ấy chậm hơn bình thường. Vì làn da dưới cọ mỏng hơn mọi làn da bạn ấy đã từng chạm. Vì bạn ấy hiểu dưới lớp phấn mỏng kia là ai.

Má hồng được đánh cuối cùng. Bà cảm thấy cọ mềm. Và lúc ấy, không hiểu vì sao, bà mỉm cười. Nhắm mắt và mỉm cười.

Bạn makeup cũng cười. Rồi hai người cùng im lặng. Không ai nói gì. Mà cả hai đều hiểu.

Đến ống kính, bà chỉ đứng một phút. Người thợ ảnh bấm máy vài cái, không dặn bà nghiêng đầu. Có lẽ vì người thợ cũng hiểu: mỗi phút của bà giá trị hơn mọi phút của mọi buổi chụp khác.

Rồi quay màn hình cho bà xem. Bà nhìn. Không nói. Ôm khung ảnh in thử vào ngực.

Một nghìn không trăm năm mươi hai tấm ảnh bấm cho hơn ba mươi người phụ nữ sáng hôm ấy — trong đó có một tấm là của bà.

Hai năm sau, bà không còn.

Bức ảnh treo lại trên tường. Con gái đi qua, dừng lại, ngắm. Có hôm không nói gì, có hôm thì thầm vài câu với khung ảnh.

Người ta hay hỏi: một bức ảnh để làm gì khi người trong ảnh không còn? Câu trả lời không có trong sách nào.

Có lẽ, một bức ảnh tồn tại để nhắc rằng — đã có một buổi sáng, ở một căn phòng bệnh viện, một người phụ nữ đã nhắm mắt, và mỉm cười. Và một bạn trẻ chưa quen nhau, đã hiểu bà.

Bức ảnh là cho hôm đó.

Và cho hôm nay — khi đứa con gái lau bụi lần thứ một nghìn, và vẫn thấy mẹ đẹp như buổi sáng tháng Ba năm ấy.

*— Một người phụ nữ, Bệnh viện K Tân Triều, tháng 3/2024*