Sáu mươi phần trăm

Có hai bản dạng trong cùng một loạt ảnh.

Một bên mặc áo sơ mi trắng. Tay đan vào nhau, móng nâu đậm, ánh nhìn dịu xuống, lắng nghe ai đó kể chuyện. Một bên khác — áo lông màu nâu, đầm đen, vắt chân, hơi nghiêng vai, ánh mắt khẽ nhếch lên. Trên xương vai có hình xăm một chiếc lông vũ.

Cùng một khuôn mặt. Cùng một đôi mắt. Cách nhau ba phút bấm máy — và ba mươi phần trăm cuộc đời.

Mai Linh, một thiếu nữ ngoài hai mươi.

Mười năm trước, em đang học lớp mười.

"Hồi đó, mình bạo gan, quyết liệt, không sợ gì hết. Muốn là làm thôi" — em kể. Mười sáu tuổi, đứng trước cái gì cũng dám đi vào. Trước cái gì cũng dám nói ra. Tuổi mười sáu của một thiếu nữ Sài Gòn, không có khái niệm "cẩn thận", không có khái niệm "để xem đã".

Mười năm sau, em gọi tên cái mười sáu tuổi ấy — bằng một câu rất lạ.

"Bây giờ thì khác. Mình đã nhụt đi rồi. Mỗi lần định bắt đầu một cái gì, mình ngồi xuống, suy nghĩ, tính toán thiệt hơn."

Người ta hay nói "trưởng thành", "chín chắn". Còn em nói "nhụt". Ngắn. Thẳng. Đúng.

Bảo, giờ mình mới đi được sáu mươi đến bảy mươi phần trăm con người mình từng muốn trở thành.

Còn ba mươi phần trăm phía trước.

Nhưng — có một thứ em thấy mình đã thay đổi được. Và đây là điều đáng nói nhất trong cuộc phỏng vấn:

"Ngày xưa, đến khi mọi thứ vỡ ra rồi mới biết mình đang gặp vấn đề. Bây giờ mình thấy mình chuẩn bị rơi vào trạng thái đó. Mình đối thắng. Đâm sầm vào."

*Đối thắng. Đâm sầm vào.*

Đây là điều khó nhất mà người ngoài hai mươi học được: nhận ra mình **trước khi** mình vỡ ra. Không phải ngồi đếm mảnh sau cơn bão. Mà là thấy gió đang nổi, biết mình đang nghiêng — rồi chủ động đối mặt.

Đối thắng — không phải đối đầu. Là đi vào cuộc đối đầu để thắng. Đâm sầm vào — không phải va nhẹ, không phải lướt qua. Là đâm. Là sầm. Là không phanh.

Người ta hay nghĩ trưởng thành là biết tránh né. Em thì ngược lại. Em chọn đâm sầm vào — vì biết tránh thì sẽ tích lại, tích nữa thì sẽ vỡ.

Em không phủ nhận chuyện tiền.

"Tiền bạc là một phần của động lực. Xã hội này, ai cũng chạy theo tiền. Nhưng quan trọng là mình kiểm soát nó như thế nào, để không đánh mất mình trong quá trình đó."

Đây là câu của một người đã đi đủ xa để biết tiền không phải tất cả — nhưng cũng đã đi đủ xa để không giả vờ rằng tiền không quan trọng. Đứng giữa Sài Gòn ngoài hai mươi, em không nói "tiền không quan trọng". Em nói "đừng để tiền nuốt mình".

Người ta đến với máy ảnh từ nhiều con đường. Em từng là người đứng phía sau — quản lý talent, sắp xếp lịch, lên brief. Bây giờ em là người đứng phía trước. Trở thành chính cái mình từng quản lý.

"Nếu không làm công việc này, có lẽ mình đang là một nhân viên văn phòng, hoặc vẫn đang làm quản lý talent như trước."

Có những nghề chọn người. Có những người chọn nghề. Còn em — chuyển từ phía sau ra phía trước, học cách kể chuyện cuộc đời mình bằng tốc độ của một feed cuộn xuống.

Có một mối tình kéo dài năm năm.

Em không kể nhiều. Chỉ nói một câu — và đây là câu mà người nghe phải dừng lại một giây để thở:

"Một phần con người mình bị mài mòn. Mình không còn hoàn toàn là mình của ngày xưa nữa."

*Mài mòn.*

Không phải bị tổn thương. Không phải bị làm đau. Mà là *mòn*. Như một viên đá ven sông, bị nước chảy qua mỗi ngày — không đau, không gãy, chỉ là mỗi sáng thức dậy lại thấy mình bớt đi một chút. Năm năm. Một ngàn tám trăm hai mươi lăm sáng.

Đến khi rời khỏi mới biết — cái mình tưởng vẫn còn nguyên đó, đã không còn nguyên nữa.

Nhưng — em không kể chỉ phần buồn.

"Cũng có những thay đổi tốt: mình điềm đạm hơn, suy nghĩ thấu đáo hơn."

Mất đi cái này — được lại cái khác. Không phải đổi ngang. Là một dạng cân bằng kỳ lạ — em mất một phần em-cũ, nhưng nhặt được một phần em-mới mà có lẽ em-cũ chưa bao giờ có. Điềm đạm. Thấu đáo. Hai từ rất nhỏ, mà chỉ năm năm mới mài ra được.

Em không cứng lên. Cũng không gãy. Em điềm đạm — vừa đủ cứng để đứng, vừa đủ mềm để vẫn còn cảm.

Sáng hôm ấy, người con gái ấy mặc áo sơ mi trắng. Ngồi xuống. Đan hai bàn tay. Móng tay nâu đậm. Mùi vải sơ mi vừa giặt thoảng nhẹ.

Trong căn phòng đó, không ai hỏi gì. Không ai bảo phải cười. Em ngồi đó, đan tay, nhìn ra ngoài. Và rồi tự nhiên, trên khuôn mặt — một cái gì rất nhẹ đi qua. Không phải nụ cười. Cũng không phải nước mắt. Chỉ là — một sự *thả*.

Có thể đó là lần đầu tiên sau nhiều năm, em không phải là Mai Linh-trên-mạng.

"Trên mạng và ngoài đời, mình khác nhau khá nhiều. Ngoài đời mình chia sẻ thoải mái hơn. Trên mạng mình phải chọn lọc. Vì mình muốn mang đến cho mọi người sự tích cực. Mà cuộc sống thì đâu phải lúc nào cũng tích cực."

Đây là câu của người làm nghề kể chuyện cho người khác xem.

Trên mạng, em đã quen với máy ảnh — biết góc nào lên hình đẹp, biết câu nào sẽ viral, biết cười kiểu gì để người ta dừng lại ba giây trên feed. Em chọn lọc, không phải vì giấu, mà vì có hàng trăm nghìn người đang xem. Và trong số ấy có thể có một cô bé mười sáu tuổi — đang buồn, đang cần thấy ai đó cười.

Có một thứ trách nhiệm nhỏ mà những người làm nghề kể chuyện trên mạng tự nhận lấy: phải gửi đi cái gì sáng. Dù bên trong mình hôm đó không sáng.

Ngoài đời, em là người từng "đối thắng" giờ đang đi sáu mươi phần trăm. Là người vừa rời một mối tình năm năm. Là người đang học lại cách gọi tên những thứ trong lòng mình — bằng những từ mà người khác không nghe thấy.

Và trong khoảng giữa hai con người ấy — có một thiếu nữ thứ ba, mà có lẽ chính em cũng chưa biết tên.

Thiếu nữ ấy trong những bức ảnh hôm đó.

Em có một lời nhắn — gửi cho ai đó đang đọc đến đây, có thể là một thiếu nữ còn trẻ hơn em năm tuổi.

"Khi yêu bất cứ ai, hãy luôn luôn chăm sóc bản thân. Học vấn, tính cách, ngoại hình. Bất cứ điều gì. Miễn là luôn thúc đẩy mình thành một phiên bản tốt hơn."

Em dừng một chút. Rồi nói tiếp — câu này nhẹ, nhưng có sức nặng của năm năm:

"Vì đó là cái duy nhất ở lại với mình đến sau này."

*Cái duy nhất ở lại với mình đến sau này.*

Không phải người. Không phải tình yêu. Không phải kỷ niệm. Mà là — chính mình. Cái mình đã tự xây trong những năm tháng đó.

"Đừng đợi đến lúc có chuyện xảy ra rồi mới tiếc."

Đó là câu nói của một người vừa mới hiểu ra điều đó. Không phải của người đã hiểu lâu rồi.

Có những bài học, người ta không học được từ sách. Người ta học được từ năm năm. Từ một ngày tỉnh dậy và đếm lại — mình còn lại bao nhiêu phần. Còn lại học vấn không? Còn lại tính cách không? Còn lại cái mình tự xây cho mình không?

Sáu mươi đến bảy mươi.

Còn ba mươi phía trước.

Vẫn đang đi.

Chưa tới.

Vẫn đang đi.

*— Mai Linh, một thiếu nữ ngoài hai mươi*