Một tháng chung, hai nụ cười

Mùa hè năm ấy, hai mẹ con có một cái cớ vừa đủ để ngồi cạnh nhau: phía trước là tháng cả hai cùng được gọi thêm một tuổi.

Tháng ấy chưa tới. Nó chỉ đứng ở phía trước như một vệt nắng trên hè, làm người ta tự dưng muốn giữ lại vài điều trước khi mùa đi tiếp. Với người mẹ đã qua đoạn tuổi lịch trong nhà và lịch của con bắt đầu chồng lên nhau, tháng chung ấy không cần gọi bằng những chữ lớn. Nó hiện ra trong cách người mẹ ấy chú ý đến nụ cười của con, trong những lần nhắc con cười theo cách mình thấy đẹp, và trong mong muốn để con gái có nhiều phần được nhìn riêng hơn.

Người con gái ấy đang ở tuổi bắt đầu có cách cười riêng. Có lúc chỉ muốn mím môi, giữ nụ cười lại một nửa, như thể cái vui của mình cũng cần được cất kín một chút. Hai mẹ con lại có hai ý muốn khác nhau: một người thích nụ cười mỉm, một người cứ muốn nụ cười ấy mở rộng hơn, lộ ra hết cái nét trẻ đang có. Đặt cạnh nhau, hai ý muốn nho nhỏ ấy không hẳn trái chiều; chúng chỉ cho thấy một cô con gái đang lớn, đã biết tự chọn vẻ của mình, và một người mẹ đang thấy tiếc nếu nét tuổi ấy trôi qua quá nhanh.

Mùa hè làm mọi thứ đi nhanh. Một đứa trẻ trong nhà mới đó còn được gọi là út, rồi đã đứng gần bằng mẹ, có sở thích riêng, có kiểu cười riêng, có phần e ấp riêng. Người mẹ ấy không cần kể thêm một lịch sử dài để người ngoài hiểu điều đó. Chỉ từ chuyện muốn con cười tươi hay cười mỉm, đã thấy cả một khoảnh khắc rất đời của mẹ và con: con giữ phần mình thích, mẹ giữ phần mình thương.

Hôm ấy, người mẹ khen con liên tục. Khen con xinh xắn, khen con dễ thương, khen như một người đang đặt từng lời nhỏ quanh niềm vui trước mặt. Những lời khen ấy không cần được đẩy thành điều gì lớn. Chúng chỉ đi cùng cái cách người mẹ muốn con có nhiều phần hơn: nhiều hơn một lượt đứng riêng, nhiều hơn một lần được chăm chút đúng tuổi, nhiều hơn một khoảng để nụ cười đang lớn kia không bị mùa hè cuốn đi quá vội.

Người con gái ấy là út trong nhà. Ở nhà, cô bé được ba mẹ chiều, xin gì cũng dễ được gật đầu. Chi tiết ấy đặt vào câu chuyện này vừa đủ để hiểu vì sao người mẹ ấy hay nghiêng phần ưu tiên về phía con trong hôm đó. Không cần biến nó thành đặc quyền, cũng không cần nói quá thành hy sinh. Chỉ cần thấy: trong một việc chung của hai mẹ con, người mẹ vẫn muốn con có nhiều phần đẹp trước.

Trong căn nhà bốn người, ngày ấy chỉ có hai mẹ con đi cùng nhau. Người cha từng muốn theo, nhưng cậu anh trai không muốn góp mặt, nên bố và con trai ở lại nhà. Người mẹ dẫn cô út đi. Chi tiết ấy làm mùa hè của hai mẹ con gọn lại: không phải cả nhà đủ mặt, cũng không phải một cuộc sắp đặt lớn lao, chỉ là mẹ và con gái út có một khoảng đặt cạnh tháng chung của mình.

Người mẹ ấy có nhiều yêu cầu. Có người ngoài nghe qua sẽ thấy khó tính. Nhưng đặt những yêu cầu ấy vào tình mẹ, chúng bớt sắc cạnh hơn: muốn con tự nhiên, muốn con dễ thương đúng tuổi, muốn nụ cười của con đừng bị giữ lại quá nửa, muốn mọi thứ quanh con đừng làm mất cái nét trong trẻo mà mẹ đang thấy. Một người mẹ khi thương con thường để ý những điều người khác lướt qua. Cười tươi hay cười mỉm. Cái nét này đã đủ trẻ chưa. Cái phần kia đã gần con chưa.

Có một yêu cầu nghe rất riêng: người mẹ muốn mình nhìn trẻ gần với con hơn, muốn hàng mi giống con mới chịu. Cứ để điều ấy đúng như vậy, không cần đổi sang một lý do đẹp hơn. Ở đoạn tuổi đã bắt đầu để ý dấu thời gian quanh nụ cười, việc muốn đứng cạnh con mà khoảng cách giữa hai mùa đời đừng hiện lên quá gắt không có gì đáng che. Một chút gần nhau ở hàng mi, một chút gần nhau trong nét cười, vậy thôi cũng đủ nói về mong muốn của người mẹ ấy trong mùa hè này.

Những dấu thời gian quanh mắt, quanh nụ cười, quanh gò má cũng chỉ nên được hiểu kín như thế. Không gọi chúng thành khuyết điểm. Không đem cơ thể ra làm câu chuyện. Chỉ có một người mẹ bắt đầu chú ý hơn đến cách ánh sáng nằm trên gương mặt mình khi con gái đang bước vào đoạn tuổi non nhất, tươi nhất. Có những ngày đặt mình cạnh con, người ta nhận ra hai mẹ con thuộc về hai nhịp mùa khác nhau; và vì khác mùa, người mẹ lại càng muốn có một nét nào đó kéo hai người lại gần.

Một bên là cô bé tuổi mới lớn, dễ thương, hiểu chuyện, phối hợp ngoan với những điều được dặn. Một bên là người mẹ muốn mọi thứ tự nhiên nhưng vẫn khó buông hết sự chăm chút. Hai mẹ con đều không giỏi đặt mình vào khuôn; họ cần cái vui thật, cần một nụ cười không bị ép quá đà. Vì vậy, những lời nhắc về cười tươi hay cười mỉm nghe giống một cuộc thương lượng rất đời giữa mẹ và con: con giữ phần e ấp của con, mẹ giữ phần muốn thấy con rạng nét hơn.

Ban đầu, mong muốn của người mẹ hướng nhiều về con. Muốn con có nhiều phần riêng. Muốn con được nhìn kỹ hơn. Rồi từ niềm vui khi thấy con đẹp, người mẹ cũng xin cho mình một phần. Chi tiết ấy đáng giữ vì nó thật: không phải một đời luôn đặt con lên trước, không cần nói quá thành hy sinh. Chỉ trong ngày ấy thôi, thứ tự ấy đã đủ nói về người mẹ ấy. Trước hết là con. Khi lòng đã đầy vì con, người mẹ mới quay lại phía mình.

Có lẽ ở nhiều nhà, những người mẹ vẫn hay nhận phần mình muộn trong các việc nhỏ. Nhưng với người mẹ ấy, câu chuyện chỉ cần bám vào điều có nguồn: hôm đó người mẹ muốn con được nhiều hơn, rồi khi thấy con đẹp, người mẹ cũng muốn có một phần riêng. Cái quay lại ấy không ồn. Nó giống nụ cười được chuyền từ gương mặt con sang gương mặt mẹ, rồi ở lại thêm một nhịp.

Gia đình ấy được kể là yên ổn. Người cha chiều hai mẹ con. Cô út được ba mẹ thương. Không có đoạn trắc trở nào được mở ra. Vì vậy, câu chuyện này không cần vay một nỗi buồn lớn. Nó chỉ có cái man mác của thời gian: con gái đang lớn rất nhanh, còn người mẹ bắt đầu muốn đứng cạnh con bằng một vẻ gần gũi hơn, tự nhiên hơn, đừng xa quá bởi những dấu mùa trên mặt mình.

Tháng Tám chưa tới trong ngày đó, nhưng đã ở phía trước như một cái hẹn của hai mẹ con. Một tháng chung không nằm trên bánh nến hay lời chúc. Nó nằm trong cách người mẹ nhìn cô út, khen hoài không chán, rồi muốn giữ nụ cười của cả hai khi mùa hè còn sáng.

Sau này, người con gái ấy có thể không nhớ hết mẹ đã nhắc mình cười tươi hay cười mỉm thế nào. Cũng có thể cô bé chỉ nhớ một điều mờ hơn: có một mùa hè mẹ nhìn mình bằng rất nhiều lời khen. Xinh xắn. Dễ thương. Đáng được dành thêm nhiều phần đẹp trong tháng cả hai cùng thêm tuổi.

Còn người mẹ ấy chắc cũng giữ lại cho mình một điều khác. Không phải chuyện mình đã trẻ hơn ra sao. Chỉ là trong lúc đứng cạnh con gái út, giữa mùa hè trước tháng chung của hai mẹ con, người mẹ đã được nhìn con bằng niềm vui đầy ắp, rồi từ niềm vui ấy quay lại dành cho mình một chỗ.

Mùa hè đi tiếp. Tháng chung ở phía trước. Hai nụ cười của hai mẹ con, một tươi hơn, một mỉm hơn, vẫn kịp đứng cạnh nhau trong cùng một mùa.