Một hôm, cả nhà ngồi cạnh nhau

Có những nhà, cả năm chỉ một hôm cả nhà cùng ngồi ở một chỗ. Thường là đám giỗ. Thường là mùng một Tết. Hai mươi mấy người ngồi quây quanh một cái bàn — ông bà đầu mâm, cha mẹ ở giữa, con cháu chen nhau ngồi cuối. Nói chuyện hai tiếng đồng hồ vẫn chưa hết chuyện.

Rồi mỗi người lại về với cái lịch riêng của mình. Ông bà đi lại chậm hơn mỗi năm. Ba đi làm tối mịt, bảy giờ sáng ra khỏi nhà, tám giờ tối mới về. Mẹ chia lịch cho ba nơi — chợ, nhà, công ty. Đứa lớn vào đại học thành phố khác, một năm về bốn lần. Đứa nhỏ năm tuổi, tóc buộc nơ trắng, chưa biết lo điều gì ngoài cái bánh su kem buổi chiều.

Hẹn cả nhà đi chụp ảnh không khó. Chỉ khó tìm một ngày mà tất cả cùng rảnh.

Chị cả đăng lên nhóm chat gia đình từ tháng Ba. Đến tháng Sáu mới chốt được một ngày Chủ Nhật. Em trai đổi ca trực bệnh viện. Chị dâu đặt vé máy bay về trước một tuần để bà ngoại có thời gian may áo mới. Ông nội bảo không cần may áo — đã có cái sơ mi đám cưới cháu gái ba năm trước, vẫn mới, vẫn vừa.

Ông bà hồi trẻ chắc cũng từng chụp ảnh. Một tấm đen trắng, chụp ở tiệm nhỏ trên phố. Ông mặc sơ mi trắng, bà mặc áo dài. Bà hai mươi tuổi. Ông hai mấy. Hai người đứng cạnh nhau, không nắm tay — hồi đó không ai nắm tay khi chụp ảnh. Tấm ảnh ấy treo trong phòng ngủ mấy chục năm. Khung gỗ. Chữ tiệm ảnh mờ đi theo thời gian.

Bây giờ ông bà không còn hai mươi tuổi. Bà tóc bạc, tay run hơn một chút khi rót nước chè. Ông đi lại chậm hơn mỗi năm. Nhưng cả nhà thì đông lên. Từ hai người, thành bốn, rồi sáu, rồi tám. Tám người — ba thế hệ, ba mái tóc, ba đôi mắt nhìn về một cái máy ảnh.

Có một khoảnh khắc cả nhà không cười nữa, chỉ ngồi. Đứa cháu nhỏ ngước lên nhìn ông. Ông cúi xuống nhìn cháu. Hai người nhìn nhau vài giây. Không ai nói gì. Như lúc cúng giao thừa, khi cả nhà đứng trước bàn thờ. Như lúc chờ bà ngoại cắt bánh sinh nhật, khi không ai muốn cắt trước. Chỉ ngồi cạnh nhau thôi.

Tấm đẹp nhất lại là tấm không ai sắp đặt. Ông quay sang bà, cười — cái cười của hai người đã đi chung với nhau mấy chục năm. Mẹ dựa vai ba. Bé gái níu tay anh. Ai đó vừa nói gì đó mà sau này hỏi lại, không ai còn nhớ. Nhưng cả nhà đều cười.

Tuần sau là một nhà khác. Một gia đình nhỏ — ba, mẹ, cậu con trai hai tuổi rưỡi. Mẹ bảo: cả tháng ba mới có một ngày nghỉ trọn vẹn. Con thì lớn nhanh quá. Hôm tháng trước con bắt đầu nói câu dài. Hôm tuần trước con tự xỏ giày. Hôm qua con bảo mẹ: "Con lớn rồi." Mẹ giật mình. Mới hôm nào con còn chưa biết đi.

Mẹ kể: "Ảnh chụp con thì tuần nào cũng có, điện thoại mình đầy. Nhưng ảnh cả ba mẹ ôm con thì thiếu. Lần gần nhất cả ba đứng chung một khung là sinh nhật thôi nôi — con mới mười hai tháng. Giờ con hai tuổi rưỡi rồi."

Ba dắt tay con. Con cười lộ cả hàm răng sữa. Tay con bé tí. Tay ba to gấp năm. Con ba mươi năm nữa cũng sẽ có bàn tay to như vậy, sẽ dắt tay một đứa con khác. Đứa con ấy bây giờ chưa có trên đời. Nhưng bàn tay bé tí này — hôm nay, chiều nay, giờ này — sẽ không còn bé như thế nữa vào tuần sau. Ba nắm chặt hơn một chút. Con nhìn ba. Ba nhìn con.

Mẹ quỳ xuống, ôm con. Con thơm mẹ một cái rồi cười. Mẹ nói gì đó nhỏ vào tai con — có thể là "con của mẹ", có thể là "mẹ yêu con", có thể không phải lời nào cả, chỉ là hơi thở. Con thơm đến đâu, mẹ cũng nhớ cái mùi ấy. Mùi sữa tắm. Mùi nắng. Mùi của một đứa bé hai tuổi rưỡi mà mẹ đã đợi mấy năm mới có.

Mẹ nhớ mẹ lấy chồng năm bao nhiêu tuổi. Mẹ nhớ mẹ mang bầu tháng nào. Mẹ nhớ đêm đầu tiên con không ngủ, ba pha sữa, mẹ đi lại trong phòng. Mẹ nhớ hôm con biết nói "mẹ". Nhưng mẹ không nhớ con đã hai tuổi rưỡi từ lúc nào. Mẹ cứ tưởng con còn nhỏ lắm. Con đã lớn rồi. Và vẫn còn nhỏ nữa.

Con ba tuổi chỉ có một lần trong đời.

"Cả năm chỉ có một hôm cả nhà cùng ngồi ở một chỗ. Hôm đó, may mà có tấm ảnh."