Tấm ảnh đầu tiên mẹ không bế ai

## Hồi 1 — Bình thường

Sáng 18 tháng Tư, mẹ từ Nam Định lên Hà Nội.

Oanh đón mẹ. Taxi chạy qua mấy con phố còn sớm. Oanh ngồi bên, nghiêng đầu nhìn mẹ.

Mẹ đã thấp đi nhiều. Tóc hai bên thái dương bạc hẳn. Mới Tết rồi còn đen.

Tháng sau Oanh ba mươi.

Thì ra cả đời mẹ chưa chụp riêng mình.

## Hồi 2 — Lo lắng

Oanh nhớ lần chụp ảnh cưới năm kia. Mẹ đứng sau, đeo kính, cầm túi xách cho con gái. Cười trong ảnh cưới.

Mẹ là thiếu phụ đứng sau.

Mẹ chưa bao giờ là nhân vật chính.

Không phải riêng mẹ Oanh.

Mẹ nào ở quê cũng thế. Sinh ra đứng sau cha. Lấy chồng đứng sau chồng. Có con đứng sau con. Cả đời không có một tấm ảnh mẹ một mình — không bế cháu, không dắt con, không cầm túi cho ai.

Những người phụ nữ như vậy, đến bảy mươi vẫn không biết mình trông thế nào trong một tấm ảnh riêng.

Mẹ ngập ngừng: "Hay thôi, con chụp một mình cũng được. Mẹ ngồi ngoài xem."

Oanh không gạt. Chỉ bảo: "Mẹ cứ thử."

## Hồi 3 — Bất ngờ

Mẹ mặc áo dài màu kem.

Không phải màu đỏ cô dâu của Oanh. Không phải màu xanh mẹ vẫn mặc đi ăn cỗ. Màu kem.

Mẹ ngồi xuống.

Mẹ nhìn vào gương.

Rồi mẹ không nói gì.

Oanh đứng sau, cũng không nói.

Oanh bỗng nhớ một điều: mẹ cũng từng hai mươi. Mẹ cũng từng là con gái. Trước khi là vợ. Trước khi là mẹ. Trước khi là bà.

Người con gái ấy đã đi đâu?

Đi vào những năm tháng nuôi con. Đi vào những bữa cơm ăn cuối. Đi vào những lần đứng sau để người khác đứng trước.

Tấm đầu tiên: mẹ một mình. Không bế cháu. Không dắt con. Không cầm túi xách cho ai.

Chỉ có mẹ.

Một khoảnh khắc mẹ là chính mẹ — không phải mẹ của ai.

## Hồi 4 — Thay đổi

Sau bộ của mẹ mới đến bộ hai mẹ con. Oanh đứng sau lưng, vòng tay ôm. Mẹ nhắm mắt, dựa nhẹ vào vai con.

Lần đầu Oanh thấy mẹ dựa vào mình. Cả đời mẹ đỡ Oanh. Hôm nay Oanh đỡ mẹ.

Vai mẹ nhỏ hơn Oanh tưởng. Gầy. Ấm.

Xong buổi, mẹ cầm điện thoại, xem lại ảnh. Xem lâu. Xem kỹ. Vuốt đi vuốt lại mấy tấm.

Mẹ quay sang, ngập ngừng: "Hồi mẹ bằng tuổi con bây giờ, mẹ cũng có một tấm áo dài. Mặc được vài lần thôi. Lấy bố xong là cất."

Oanh im. Tấm áo đó Oanh chưa từng thấy. Cất trong rương nào, đã mốc chưa, đã cho ai — Oanh không biết.

Mẹ cũng không nói tiếp.

Những gì người phụ nữ cất đi sau đám cưới thường không ai mở ra nữa.

Mẹ ngước lên, cười nhẹ:

"Áo dài nhẹ nhàng duyên dáng con nhỉ. Mẹ tưởng chỉ mặc đi cưới thôi."